ترامپ چرا مخفیانه از ترکیه خارج شد؟
تاریخ جهان اسلام در دو قرن گذشته با دخالتهای مداوم قدرتهای غربی همراه بوده است؛ دخالتهایی که اغلب با هدف حفظ منافع اقتصادی، ژئوپلیتیک و سیاسی انجام میشد و پیامد آن، ایجاد شکافهای قومی، مذهبی و سیاسی در کشورهای اسلامی بود. بریتانیا، فرانسه، ایالات متحده و سایر قدرتهای اروپایی با استفاده از ابزارهای مختلف، از تقسیمبندی مرزها گرفته تا حمایت از گروهها و رهبران خاص، تنشها و ناآرامیهایی ایجاد کردند که هنوز آثار آن احساس میشود.
بریتانیا: سیاست «تفرقه بینداز و حکومت کن»
- هند و پاکستان (۱۹۴۷): تقسیم هند به دو کشور مستقل، زمینهای برای مهاجرتهای گسترده و خشونتهای بیندینی ایجاد کرد که میلیونها نفر قربانی شدند و اختلافات مذهبی در منطقه تشدید شد.
- عراق و اردن (توافقنامه سایکس–پیکو ۱۹۱۶): تعیین مرزهای مصنوعی در سرزمینهای عربی، گروههای قومی و مذهبی را در چارچوبهای سیاسی جدید قرار داد و تنشهای داخلی و قومی ایجاد کرد.
- فلسطین (اعلامیه بالفور ۱۹۱۷): حمایت از صهیونیستها باعث شکلگیری تنشهای طولانی میان جوامع عرب و یهودی شد که تا امروز ادامه دارد.
- خلیج فارس: حمایت از قبایل و رهبران خاص برای حفظ منافع استعماری، اختلافات محلی و رقابتهای قومی را تشدید کرد.
فرانسه: تقسیم و رقابتهای مذهبی در شمال آفریقا
- الجزایر: سیاست فرانسه در ایجاد تضاد میان جوامع عرب و بومیان کوهستانی (قبایل بربر) و تبعیض اداری، زمینهساز جنگ استقلال خونبار ۱۹۵۴–۱۹۶۲ شد.
- مراکش و تونس: فرانسه با حمایت از رهبران و گروههای خاص، تلاش کرد نفوذ خود را حفظ کرده و وحدت داخلی را تضعیف کند.
ایالات متحده: دخالتهای سیاسی و نظامی در دوران معاصر
- ایران (کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲): آمریکا و بریتانیا با کودتا علیه دولت مصدق، سیاست ملی شدن صنعت نفت را متوقف کردند و پایههای نارضایتی طولانیمدت در ایران گذاشتند.
- افغانستان (2021 – 2001): حمایت آمریکا از دسته های مختلف حزبی، قومی و سیاسی سبب ایجاد اختلافات بزرگ اجتماعی و سیاسی میان مردم افغانستان شد؛ در کنار این موارد هر از چندگاهی با دخالت های بیرونی، تنش های مذهبی هم در نقاطی از افغانستان شکل میگرفت؛ بارزترین نمونه آن را در عملکرد داعش به عنوان پیاده نظام آمریکا در افغانستان میتوان دانست.
- عراق (۲۰۰۳): حمله آمریکا و تغییر ساختار قدرت، اختلافات شیعه و سنی را تشدید کرد و گروههای مسلح جدید شکل گرفتند.
نمونههای دیگر دخالت غرب در جهان اسلام
- لیبی: فرانسه و بریتانیا با حمایت از گروههای مختلف در دوران قذافی، شرایط را برای ناآرامی و جنگ داخلی پس از سقوط او فراهم کردند.
- سودان و شرق آفریقا: دخالتهای بریتانیا و فرانسه در حمایت از قبایل و گروههای قومی خاص، منجر به جنگهای داخلی و بحرانهای انسانی طولانی شد.
- یمن: بریتانیا و سپس ایالات متحده از دهههای گذشته با حمایت از جناحها و قبایل محلی، نقش مهمی در پیچیده شدن بحران داخلی ایفا کردند.
پیامدهای ماندگار
این سیاستها نه تنها در گذشته بلکه امروز نیز قابل مشاهده است. کشورهای اسلامی بسیاری همچنان با اختلافات مذهبی، قومی و سیاسی مواجهاند که ریشه آن به دخالتهای مستقیم یا غیرمستقیم قدرتهای غربی بازمیگردد.
عدم توجه به بافتهای اجتماعی و فرهنگی، تمرکز صرف بر منافع اقتصادی و ژئوپلیتیک، و حمایت از گروههای خاص، باعث دوام و تشدید تنشها شده است.
سیاستهای غرب در جهان اسلام، از تقسیمبندی مرزها و حمایت از گروههای خاص گرفته تا دخالتهای سیاسی و نظامی، تأثیر عمیقی بر ثبات و امنیت منطقه گذاشته است. بررسی تاریخ نشان میدهد که بسیاری از بحرانها و منازعات امروز، نتیجه مستقیم یا غیرمستقیم این دخالتهاست؛ پیامدی که کشورهای اسلامی هنوز با آن دست و پنجه نرم میکنند.
هفته وحدت اسلامی: فرصتی برای تقویت انسجام و پیشگیری از اختلافات
هفته وحدت اسلامی فرصتی است برای بازخوانی اهمیت همبستگی میان مسلمانان در مقابل چالشها و بحرانهایی که گاه ناشی از دخالتهای خارجی یا اختلافات داخلی ایجاد میشوند. همانطور که تاریخ نشان داده، شکافهای قومی، مذهبی و سیاسی، اغلب زمینهای برای بهرهبرداری قدرتهای خارجی و تشدید ناآرامیها بوده است؛ بنابراین، تمرکز بر وحدت میتواند از آسیبپذیری جوامع اسلامی بکاهد و ظرفیتهای داخلی را برای مدیریت بحران افزایش دهد.
اخوت و همبستگی میان مسلمانان، نه تنها ارزش معنوی و اخلاقی دارد، بلکه از نظر اجتماعی و سیاسی نیز کارکرد مهمی دارد. جوامع متحد در برابر تهدیدات داخلی و خارجی مقاومتر هستند و اختلافات داخلی کمتر به تنشهای خشونتآمیز منجر میشود. بر همین اساس، هفته وحدت اسلامی میتواند فرصتی برای تقویت گفتوگو، تبادل نظر و همکاری میان گروهها و مذاهب مختلف باشد و زمینهساز یک فضای امنیتی و اجتماعی پایدار گردد.
توجه به اخوت اسلامی در سطح فردی و جمعی همچنین به پیشگیری از بهرهبرداری خارجی کمک میکند. وقتی مسلمانان اختلافات خود را از طریق گفتگو و تفاهم حل کنند، قدرتهای خارجی کمتر قادر خواهند بود با سیاستهای تفرقهآفرینانه، جوامع اسلامی را دچار بحران کنند. از این منظر، هفته وحدت نه صرفاً یک مناسبت فرهنگی، بلکه ابزاری راهبردی برای حفظ ثبات و امنیت اجتماعی و تقویت انسجام میان مسلمانان است.
