میلاد پیامبر؛ وحدت، قدرت جهان اسلام
بامداد شنبه هجدهم اسد به وقت افغانستان، در کاخ سفید، نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان، و الهام علیاف، رئیسجمهور آذربایجان، توافقنامهای برای پایان دادن به دههها درگیری بین دو کشور امضا کردند. این توافق با میانجیگری دونالد ترامپ انجام شد و هر دو رهبر اعلام کردند که از نامزدی او برای جایزه صلح نوبل حمایت میکنند. بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، پیشتر حمایت خود را اعلام کرده بود. اما آیا چنین حمایتهایی به معنای شایستگی واقعی ترامپ است؟
معیارهای صلح نوبل
کمیته نوبل نروژ تأکید دارد که این جایزه به افرادی داده میشود که بیشترین تلاش را برای ایجاد دوستی میان ملتها، کاهش نیروهای نظامی و پیشبرد روندهای صلحآمیز انجام داده باشند. به بیان دیگر، یک توافق مقطعی یا میانجیگری کوتاهمدت، بهتنهایی معیار کافی نیست. صلح نوبل معمولاً به کسانی داده میشود که توانستهاند تأثیرات پایدار و ملموسی در کاهش خشونت و ایجاد آشتی به جا بگذارند.
کارنامه پرتنش
دوره اول ریاستجمهوری ترامپ پر از تصمیمهایی بود که به جای کاهش تنش، به تشدید آن انجامید. خروج یکجانبه او از توافق هستهای ایران (برجام) در سال ۲۰۱۸ باعث افزایش سطح رویارویی ایران و آمریکا شد. در ژانویه ۲۰۲۰، حمله پهپادی به فرودگاه بغداد که به کشته شدن قاسم سلیمانی انجامید، موجی از نگرانیها درباره آغاز جنگ مستقیم ایجاد کرد. حتی برخی تحلیلگران آمریکایی نوشتند که این اقدام «صلح را دورتر و تنش را به نقطه جوش رساند».
صلح گزینشی
طرفداران ترامپ از «پیمانهای ابراهیم» در سال ۲۰۲۰ به عنوان دستاوردی برای صلح یاد میکنند. این توافقها روابط دیپلماتیک اسرائیل را با چند کشور عربی بازسازی کرد، اما عملاً فلسطینیها که موضوع اصلی مناقشه خاورمیانه هستند از این روند کنار گذاشته شدند. بسیاری از کارشناسان خاورمیانه معتقدند این نوع توافقها، بدون حل مسئله فلسطین، صلحی ناقص و ناپایدار ایجاد میکند.
نقش در جنگ غزه
در بحران غزه که از اکتبر ۲۰۲۳ آغاز شد و به مرگ هزاران غیرنظامی و آوارگی گسترده منجر شد، ترامپ مواضع آشکارا حامی اسرائیل اتخاذ کرد. او در یکی از سخنرانیهای انتخاباتی خود گفت: «اسرائیل حق دارد هر کاری لازم است برای دفاع از خود انجام دهد». این موضعگیریها، که عملاً به معنای تأیید ادامه عملیات نظامی بود، با روح جایزه صلح که بر کاهش خشونت و حفاظت از غیرنظامیان تأکید دارد فاصله زیادی دارد.
حمایت ذینفعان
حمایت از نامزدی ترامپ عمدتاً از سوی رهبرانی مطرح شده که منافع مستقیم اقتصادی یا سیاسی از توافقها و تصمیمهای او داشتهاند. الهام علیاف و نیکول پاشینیان پس از امضای توافق اخیر، هر دو از «نقش تاریخی» ترامپ سخن گفتند، اما منتقدان میگویند این حمایتها بیشتر ناشی از ملاحظات سیاسی و بهرهبرداری ژئوپولیتیک است تا یک ارزیابی بیطرفانه از شایستگیهای او برای جایزه نوبل.
نتیجهگیری
میانجیگری ترامپ بین ارمنستان و آذربایجان ممکن است در کوتاهمدت یک موفقیت دیپلماتیک به نظر برسد، اما کارنامه کلی او از تشدید تنشهای بینالمللی تا حمایت بیچون و چرا از اقدامات نظامی اسرائیل نشان میدهد که هنوز فاصله زیادی با معیارهای واقعی صلح نوبل دارد.
اعطای چنین جایزهای به او، خطر تضعیف اعتبار نوبل را به همراه دارد و این پیام را میفرستد که «صلح» میتواند صرفاً با توافقهای محدود و مصلحتی تعریف شود، حتی اگر ریشههای اصلی خشونت همچنان پابرجا بماند.
ترامپ در از مدتی که برای بار دوم به کرسی ریاست جمهوری آمریکا نشسته، در تلاش برای صحنه سازی صلح بوده نه آنچه که منجر به یک صلح دست و پا دار بشود؛ به عنوان نمونه چقدر ممکن خواهد بود که بعد از پایان ریاست جمهوری ترامپ، توافقاتی همچون صلح ارمنستان و آذربایجان برقرار بماند؟
