زلزله شبانه در هرات؛ باشندگان زندهجان، اوبه و گذره نیز لرزش را احساس کردند
خروج نیروهای ایالات متحده از افغانستان در سال ۲۰۲۱ پایان رسمی طولانیترین جنگ آمریکا بود، اما پایان یک جنگ همیشه به معنای پایان پیامدهای آن نیست. یکی از مهمترین میراثهای آن جنگ، حجم بزرگی از تجهیزات نظامی است که پس از فروپاشی دولت پیشین در داخل افغانستان باقی ماند. اکنون، چند سال پس از آن رویداد، همین تجهیزات به یکی از محورهای مهم بحثهای امنیتی در منطقه تبدیل شده است.
اسناد و گزارشهایی که در ایالات متحده منتشر شدهاند نشان میدهند که با سقوط دولت پیشین افغانستان، مقدار قابل توجهی از تجهیزات نظامی که برای نیروهای امنیتی این کشور تهیه شده بود در اختیار ساختار جدید قدرت در کابل قرار گرفت. برآوردهای نهادهای نظارتی آمریکایی حاکی از آن است که ارزش این تجهیزات حدود ۷٫۱ میلیارد دالر بوده و شامل طیف گستردهای از امکانات نظامی میشود؛ از طیارهها و بالگردها گرفته تا وسایط زرهی، تجهیزات پیشرفته ارتباطی و صدها هزار قبضه سلاح سبک.
این تجهیزات در اصل طی دو دهه جنگ برای تقویت ارتش افغانستان خریداری شده بود، اما فروپاشی سریع دولت پیشین سبب شد بخش بزرگی از آن بدون انتقال یا نابودی در کشور باقی بماند. در بسیاری از عملیاتهای نظامی جهان، نیروهای در حال خروج معمولاً تجهیزات خود را به کشور دیگری منتقل میکنند یا آن را از بین میبرند تا در اختیار طرف مقابل قرار نگیرد. در افغانستان اما سرعت تحولات سیاسی و نظامی چنین امکانی را از میان برد.
امروز بخش قابل توجهی از این تجهیزات در اختیار امارت اسلامی افغانستان قرار دارد و به یکی از منابع مهم توان نظامی این ساختار تبدیل شده است. هرچند برخی گزارشها نشان میدهد که به دلیل کمبود قطعات و پرزهها یا مشکلات فنی، بخشی از این تجهیزات دیگر قابلیت عملیاتی ندارد، اما مقدار قابل توجهی از آن همچنان قابل استفاده است و در ساختار امنیتی افغانستان نقش ایفا میکند.
وجود چنین زرادخانهای در کشوری که طی دهههای گذشته میدان رقابتهای منطقهای و بینالمللی بوده، طبعاً توجه بسیاری از بازیگران منطقه را جلب کرده است. افغانستان اکنون کشوری است که همزمان با چالشهای اقتصادی و سیاسی، به حجم بزرگی از تجهیزات نظامی نیز دسترسی دارد؛ وضعیتی که میتواند در معادلات امنیتی منطقه تأثیرگذار باشد.
در همین چارچوب، روابط امنیتی میان افغانستان و پاکستان در سالهای اخیر پیچیدهتر شده است. مقامهای پاکستانی بارها اعلام کردهاند که گروه تحریک طالبان پاکستان از خاک افغانستان برای سازماندهی حملات علیه اهداف پاکستانی استفاده میکند. اسلامآباد این گروه را یکی از مهمترین تهدیدهای امنیتی خود میداند و عملیاتهای نظامی خود را با همین استدلال توجیه میکند.
با این حال، نوع برخی اهدافی که در حملات هوایی پاکستان در داخل افغانستان مورد هدف قرار گرفتهاند، پرسشهایی را ایجاد کرده است. گزارشهایی منتشر شده که نشان میدهد در بعضی موارد پایگاههای نظامی یا تأسیسات مرتبط با حکومت افغانستان هدف حمله قرار گرفتهاند؛ مکانهایی که لزوماً محل استقرار نیروهای تحریک طالبان پاکستان محسوب نمیشوند.
در مطالعات نظامی، انتخاب هدف یکی از مهمترین شاخصها برای درک اهداف واقعی یک عملیات است. زمانی که هدف یک گروه باشد، معمولاً اردوگاهها، خطوط تدارکاتی یا مناطق حضور آن گروه در اولویت قرار میگیرد. اما زمانی که زیرساختهای نظامی یک حکومت هدف قرار میگیرد، افکار پرسشگر اغلب به دنبال دلایل گستردهتری برای آن اقدام میگردند.
بخشی از این حملات با هدف محدود کردن توان نظامی امارت اسلامی افغانستان انجام شده است. پاکستان نگران آن است که تقویت ظرفیت نظامی حکومت افغانستان بهویژه با استفاده از تجهیزات باقیمانده از آمریکا در درازمدت بتواند موازنه قدرت در منطقه را تغییر دهد.
در چنین فضایی این نگاه به وجود میآید که نابودی تدریجی بخشی از این تجهیزات به یک هدف غیررسمی برای برخی بازیگران تبدیل شده باشد. در سیاست بینالملل فاصله میان اهداف اعلامشده و اهداف واقعی پدیدهای شناختهشده است و گاهی عملیاتهایی که در ظاهر برای مقابله با یک تهدید فوری انجام میشوند، اهداف بلندمدتتری را نیز دنبال میکنند.
اگر چنین فرضیهای درست باشد، حملات هوایی که در ظاهر برای تعقیب گروههای مخالف حکومت پاکستان انجام میشوند، ممکن است همزمان به کاهش بخشی از زرادخانه باقیمانده از جنگ آمریکا نیز منجر شوند. البته این تحلیل هنوز در حد گمانهزنی باقی مانده و هیچ دولت یا نهاد رسمی آن را تأیید نکرده است.
تحولات نظامی که امروز در مرزهای افغانستان دیده میشود، نشان میدهد پایان یک جنگ لزوماً به معنای پایان اثرات آن نیست. سلاحهایی که در میدانهای نبرد باقی میمانند، گاهی سالها بعد نیز در معادلات قدرت نقش بازی میکنند. افغانستان امروز دقیقاً با چنین میراثی روبهرو است؛ میراثی که هنوز هم در شکلگیری سیاستهای امنیتی منطقه تأثیر میگذارد.
به نظر میرسد که پاکستان در هدفی بلندمدت، هم علاقه و هم ماموریت دارد تا سلاحهای آمریکایی را در افغانستان محو کند. هدفی مشترک بین آمریکا و پاکستان با توجه به اینکه ترامپ بارها چشم حسد و طمع خود را به این سلاحها دوخته بود و از طرفی هم این امکانات، میزان موازنه قدرت بین پاکستان و افغانستان را تعیین میکند.
دیدگاهتان را بنویسید