توزیع ارزان گاز در هرات آغاز شد
دهلیز واخان یکی از مهمترین پروژههای راهبردی افغانستان در دهههای اخیر به شمار میرود؛ مسیری که نه تنها افغانستان را به چین وصل میکند، بلکه میتواند جایگاه کشور را از یک سرزمین محصور در خشکه به یک پل ارتباطی میان آسیای مرکزی، آسیای جنوبی، چین و خاورمیانه تبدیل کند.
به همین دلیل، تکمیل این دهلیز از دید اقتصادی، سیاسی و ژئوپلیتیکی اهمیت ویژهای دارد و بسیاری از کشورهای منطقه با دقت روند توسعه آن را دنبال میکنند.
افغانستان در طول تاریخ به دلیل موقعیت جغرافیایی خود چهارراه تمدنها و مسیر تجارت میان شرق و غرب بوده است.
با این حال، جنگهای طولانی و ناامنی باعث شد که این ظرفیت بزرگ کمتر مورد استفاده قرار گیرد.
اکنون دهلیز واخان فرصتی تازه برای احیای این نقش تاریخی فراهم کرده است. این مسیر کوتاهترین راه زمینی افغانستان به چین محسوب میشود و میتواند وابستگی کشور را به مسیرهای محدود ترانزیتی کاهش دهد.
اتصال مستقیم افغانستان به چین از طریق واخان تنها یک پروژه جادهای نیست، بلکه یک تحول راهبردی در معادلات اقتصادی منطقه به شمار میرود.
چین به عنوان دومین اقتصاد بزرگ جهان و یکی از بزرگترین سرمایهگذاران در پروژههای زیربنایی منطقه، میتواند از طریق این مسیر ارتباط نزدیکتر و کمهزینهتری با افغانستان و سایر کشورهای منطقه برقرار کند.
در مقابل، افغانستان نیز به بازارهای بزرگ چین دسترسی آسانتری پیدا خواهد کرد.
یکی از مهمترین پیامدهای تکمیل دهلیز واخان، افزایش نقش ترانزیتی افغانستان است.
اگر این مسیر به شکل کامل فعال شود، افغانستان میتواند به حلقه اتصال میان چین، آسیای مرکزی، جنوب آسیا و حتی خاورمیانه تبدیل شود.
چنین وضعیتی درآمدهای ترانزیتی کشور را افزایش داده و زمینه سرمایهگذاری در بخشهای حملونقل، تجارت، انرژی و صنایع مختلف را فراهم میکند.
علاوه بر این، دهلیز واخان میتواند زمینه حضور گستردهتر کشورهای منطقه در پروژههای اقتصادی افغانستان را فراهم سازد. کشورهای آسیای مرکزی، چین، روسیه، ایران و دیگر بازیگران منطقهای به دنبال مسیرهای جدید تجاری و ترانزیتی هستند.
افغانستان با قرار گرفتن در مرکز این شبکه میتواند به یک نقطه اتصال مهم در تجارت منطقهای تبدیل شود. هرچه ارتباطات اقتصادی میان کشورها بیشتر شود، زمینه همکاریهای سیاسی و امنیتی نیز تقویت خواهد شد.
پیشرفت عملیاتی دهلیز واخان و تغییر معادلات منطقه
کار ساخت و توسعه این مسیر در سالهای اخیر پیشرفت قابل توجهی داشته و گزارشها نشان میدهد که بخش عمدهای از زیرساختهای مورد نیاز آن تکمیل شده است.
همین موضوع سبب شده تا دهلیز واخان بیش از هر زمان دیگری به واقعیت نزدیک شود. برخلاف گذشته که این پروژه بیشتر در حد طرح و برنامه مطرح بود، اکنون بسیاری از ناظران از نزدیک شدن آن به مرحله بهرهبرداری سخن میگویند.
اهمیت این دهلیز تنها به منافع افغانستان محدود نمیشود.
چین نیز از طریق واخان میتواند به بازارهای جدید دسترسی پیدا کند و ارتباطات اقتصادی خود را با منطقه گسترش دهد. کشورهای آسیای مرکزی نیز از ایجاد یک مسیر جدید ترانزیتی سود خواهند برد.
از این رو، تکمیل دهلیز واخان میتواند به شکلگیری یک شبکه همکاری اقتصادی گسترده در منطقه کمک کند.
در عین حال، ایجاد یک همگرایی اقتصادی گسترده میان افغانستان، چین و کشورهای منطقه با منافع برخی بازیگران بینالمللی و منطقهای همسو نیست.
هرچه وابستگی اقتصادی کشورهای منطقه به یکدیگر افزایش یابد، نقش بازیگران بیرونی در معادلات منطقه کاهش پیدا میکند. به همین دلیل، برخی کشورها نسبت به گسترش سریع این همکاریها با احتیاط نگاه میکنند.
در این میان، ایالات متحده و پاکستان تمایل چندانی به شکلگیری یک محور اقتصادی قدرتمند از طریق دهلیز واخان ندارند.
فعال شدن این مسیر میتواند مسیرهای سنتی ترانزیتی را دستخوش تغییر کند و توازن اقتصادی منطقه را به نفع همکاری مستقیم افغانستان با چین و سایر کشورهای همسایه تغییر دهد.
پاکستان به عنوان رقیب سنتی افغانستان و امریکا که نمیخواهد چین و ایران یک همگرایی اقتصادی داشته باشند قطعا با تکمیل شدن دهلیز واخان مخالفت میکنند و این همان چیزی است که باید افغانستان به آن توجه جدی کنند.
ممکن است گروههای تروریستی مستقر در خاک پاکستان همانند داعش در تلاش برهم زدن نظم امنیتی شمال کشور برآمده و چنین پروژهها را نیمهتمام بگذارند. کشورهای چین و ایران باید برای تکمیل این پروژه و تامین امنیت آن همراهی با افغانستان داشته باشند.
واقعیت این است که دهلیز واخان فراتر از یک جاده یا مسیر ترانزیتی ساده است. این دهلیز میتواند افغانستان را به نقطه اتصال اقتصادهای بزرگ منطقه تبدیل کند و زمینه رشد تجارت، سرمایهگذاری، اشتغال و توسعه زیربناها را فراهم سازد. در شرایطی که کشورهای منطقه بیش از گذشته به دنبال همکاریهای اقتصادی هستند، افغانستان نیز فرصت دارد تا از موقعیت جغرافیایی خود برای تبدیل شدن به یک چهارراه اقتصادی استفاده کند.
دهلیز واخان را میتوان یکی از مهمترین پروژههای راهبردی افغانستان در قرن حاضر دانست. موفقیت این مسیر نه تنها دسترسی مستقیم افغانستان به چین را ممکن میسازد، بلکه میتواند نقش تاریخی کشور را به عنوان پل ارتباطی میان شرق و غرب دوباره احیا کند.
هرچه روند تکمیل و بهرهبرداری از این دهلیز سریعتر پیش برود، فرصتهای بیشتری برای توسعه اقتصادی افغانستان و گسترش همکاریهای منطقهای فراهم خواهد شد.
دیدگاهتان را بنویسید