تحقیق وطن24:

زلزله‌های اخیر افغانستان؛ راهکارهایی برای جلوگیری از بحران

در تاریخ ۳۱ آگست ۲۰۲۵، زمین‌لرزۀ شدیدی به بزرگی ۶ ریشتر در عمق هشت کیلومتری زمین، بخش‌هایی از شرق افغانستان به‌ویژه ولسوالی نُرگال ولایت کنر را تکان داد؛ این رویداد طبیعی جان بیش از دو هزار و دوصد تن را گرفت، بیش از چهار هزار تن دیگر را زخمی ساخت و هزاران خانه را در پنج ولسوالی به خاک یکسان کرد.

پس‌لرزه‌های متعاقب با شدت ۶.۲ و ۵.۵ ریشتر، نه تنها ویرانی‌ها را افزایش داد، بلکه مسیرها را مسدود و عملیات امدادرسانی را با دشواری‌های بیشتر مواجه ساخت  گزارش‌ها نشان می‌دهد که بیش از ۶۷۰۰ خانه تخریب گردیده و ده‌ها هزار تن بی‌سرپناه شده‌اند.

مناطق کوهستانی و دورافتاده در مرز پاکستان به‌ویژه آسیب دیدند؛ راه‌های مواصلاتی تخریب شده، باران‌های شدید و رانش زمین، دسترسی به مردم را دشوار ساخت؛ در کنار آن، کاهش کمک‌های مالی جهانی به‌خاطر فشارهای سیاسی بین‌المللی، روند امدادرسانی را محدودتر ساخت.

چرا افغانستان بیشتر آسیب‌پذیر است؟

۱- ساختمان‌های سست و غیرمقاوم

بیشتر خانه‌ها در مناطق زلزله‌زده از خشت خام و گل ساخته شده‌اند که توان مقاومت در برابر زمین‌لرزه‌های شدید را ندارند.

۲- نبود مقررات ساختمانی مقاوم در برابر زلزله

افغانستان تاکنون نتوانسته است معیارات ساختمانی مدرن و ضدزلزله را وضع و تطبیق کند.

۳- فقدان سیستم هشداردهی زلزله

هیچ نوع نظام هشدار زودهنگام برای اطلاع‌رسانی سریع به مردم در کشور وجود ندارد.

۴- ضعف در مدیریت بحران و کمبود منابع مالی

نبود بودجۀ کافی، فشارهای سیاسی و کمبود امکانات، ظرفیت دولت را برای مدیریت چنین بحران‌هایی محدود ساخته است.

چه باید کرد؟ راهکارهای پیشنهادی برای افغانستان

۱- وضع و تطبیق قوانین ساختمانی مقاوم

افغانستان باید مانند جاپان، قوانین سخت‌گیرانه ساختمانی را وضع و در مناطق زلزله‌خیز عملی کند؛ در جاپان از سال ۱۹۸۱ این مقررات به‌طور جدی اجرا شد و امروز بسیاری از ساختمان‌ها توان مقاومت در برابر زلزله‌های بزرگ را دارند؛ دولت می‌تواند با کمک نهادهای بین‌المللی، به شهروندان در بازسازی و مقاوم‌سازی خانه‌ها یاری رساند.

۲- سرمایه‌گذاری در سیستم‌های هشدار زودهنگام

امکان استفاده از فناوری‌های ارزان‌قیمت مانند شبکه‌های موبایلی وجود دارد؛ تجربه کشورهایی چون کاستاریکا و السلوادور نشان می‌دهد که هشدار چند ثانیه‌ای هم می‌تواند هزاران زندگی را نجات دهد.

۳- آموزش و آگاهی‌دهی عمومی

آموزش در مکاتب و اجتماعات محلی دربارۀ چگونگی مقابله با زلزله باید جدی گرفته شود؛ مانورهای منظم و ایجاد فرهنگ «آمادگی برای بحران» می‌تواند سطح تلفات را به‌شدت کاهش دهد.

۴- تقویت زیرساخت‌ها و دسترسی به مناطق دورافتاده

افغانستان نیازمند راه‌ها و پل‌های مقاوم است تا در زمان وقوع حوادث طبیعی، عملیات امدادی سریع‌تر انجام شود؛ استفاده از پهپادها نیز می‌تواند برای شناسایی و رساندن کمک به مناطق مسدود مفید باشد.

۵- همکاری‌های منطقه‌ای و بین‌المللی

پیوستن به برنامه‌های بین‌المللی مانند  IPRED یونسکو می‌تواند فرصت یادگیری از تجربیات کشورهای زلزله‌خیز دیگر را فراهم سازد.

۶- بازسازی بر مبنای استراتژی «بازسازی بهتر»

افغانستان می‌تواند از تجربه بازسازی زلزله کشمیر در سال ۲۰۰۵ درس بگیرد؛ در آنجا خانه‌های ویران‌شده با مصالح محلی اما مقاوم‌تر دوباره ساخته شدند.

نتیجه‌گیری

زلزله‌های اخیر در افغانستان بار دیگر ثابت ساخت که فاجعه‌های طبیعی بیشتر از آنکه به طبیعت مربوط باشد، به ضعف‌های انسانی پیوند دارد؛ نبود ساخت‌وساز مقاوم، عدم آمادگی و کمبود امکانات، سبب افزایش تلفات گردیده است.

افغانستان اگر می‌خواهد در آینده از تکرار چنین فجایع جلوگیری کند، باید در سه محور سرمایه‌گذاری کند:

۱- ساختمان‌های مقاوم و قوانین سخت‌گیرانه ساختمانی

۲- سیستم‌های هشداردهی و آموزش عمومی

۳- همکاری‌های بین‌المللی و بازسازی بهتر

این مسیر نه ‌تنها جان هزاران تن را در آینده نجات خواهد داد، بلکه اعتماد مردم به توانایی حکومت در مدیریت بحران را نیز تقویت خواهد کرد.