تشییع شهید آیتالله سیدعلی خامنهای رهبر فقید ایران؛ وداع تاریخی یا آغاز فصل جدید معادلات منطقه؟
وزارت دفاع امارت اسلامی افغانستان شامگاه یکشنبه اعلام کرد که عملیات «انتقامی محدود» نیروهای افغان علیه مراکز نظامی پاکستان در امتداد خط دیورند پایان یافته است؛ عملیاتی که در واکنش به آنچه کابل «نقض مکرر حریم هوایی» کشور توسط ارتش پاکستان خوانده، انجام شد و نگرانی گستردهای را در سطح منطقه برانگیخت.
خبرگزاری وطن24 گزارش میدهد؛ در بیانیه رسمی وزارت دفاع آمده است که «قوای مسلح امارت اسلامی در پاسخ به حملات هوایی پاکستان، عملیات موفقی را علیه مواضع نیروهای امنیتی پاکستانی در امتداد مرز انجام دادند و این عملیات حوالی ساعت ۱۲ شب بهوقت محلی به پایان رسید».
وزارت دفاع تأکید کرده است که در صورت تکرار تجاوز هوایی از سوی اسلامآباد، نیروهای افغان «آماده پاسخ قاطعتر» خواهند بود.
این نخستین بار پس از سالهاست که کابل بهطور رسمی مسئولیت یک حمله مرزی علیه اهداف پاکستانی را برعهده میگیرد — اقدامی که تحلیلگران آن را نشانهای از تغییر در سیاست بازدارندگی امارت اسلامی و اعتمادبهنفس نظامی تازه کابل میدانند.
واکنش منطقهای: درخواست برای خویشتنداری و گفتوگو
در پی افزایش تنش میان دو همسایه، سه قدرت کلیدی منطقه — ایران، عربستان سعودی و قطر — روز یکشنبه با صدور بیانیههایی جداگانه، از کابل و اسلامآباد خواستند تا از گسترش درگیریها خودداری کرده و مسیر گفتوگو را در پیش گیرند.
عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، در گفتوگویی زنده با تلویزیون دولتی ایران اظهار داشت: «موقعیت ما روشن است؛ هر دو طرف باید خویشتنداری کنند. ثبات میان کابل و اسلامآباد، ثبات منطقه را تضمین میکند و ما آمادهایم در صورت نیاز میانجیگری کنیم».
وزارت خارجه قطر نیز با ابراز «نگرانی عمیق» از تداوم درگیریها هشدار داد که ادامه خشونتها میتواند امنیت جنوب و آسیای میانه را به خطر اندازد.
در بیانیه رسمی دوحه آمده است:
«دو طرف باید گفتوگو و دیپلماسی را در اولویت قرار دهند و از هر اقدامی که منجر به تشدید بحران شود، پرهیز کنند».
عربستان سعودی نیز در بیانیهای مشابه، خواستار خویشتنداری دو کشور شد و اعلام کرد که ریاض «هر تلاشی را که به کاهش تنش و بازگشت آرامش در مرزها بینجامد، حمایت میکند.»
تحلیل: بحران در مرز، آزمون تازه برای سیاست خارجی کابل
درگیریهای اخیر میان افغانستان و پاکستان بار دیگر شکنندگی روابط دو کشور را آشکار کرده است. هرچند دو طرف بارها بر تمایل به حل اختلافات از راه دیپلماسی تأکید کردهاند، اما حوادث مرزی در هفتههای اخیر، از جمله حملات هوایی پاکستان بر پکتیکا و کابل، بیاعتمادی متقابل را عمیقتر کرده است.
تحلیلگران میگویند که عملیات تلافیجویانه کابل میتواند معادلات امنیتی دو کشور را وارد مرحله تازهای کند.
به گفته یک تحلیلگر امور امنیتی در کابل:
«افغانستان میخواهد نشان دهد که در برابر تجاوزات مرزی منفعل نخواهد ماند، اما در عین حال میداند که گسترش جنگ به سود هیچیک از طرفین نیست. این یک توازن حساس میان دفاع ملی و دیپلماسی منطقهای است».
در اسلامآباد، رسانههای نزدیک به ارتش گزارش دادهاند که نیروهای پاکستانی در حالت آمادهباش قرار دارند، اما مقامهای رسمی تاکنون واکنشی مستقیم به بیانیه وزارت دفاع افغانستان نشان ندادهاند.
زمینه تاریخی تنشها
روابط افغانستان و پاکستان دهههاست که با سوءظن و رقابت ژئوپلیتیکی همراه بوده است. خط دیورند — مرزی که از دوران استعمار بریتانیا بهجا مانده — بارها منبع اختلاف، درگیری و اتهامات متقابل میان دو کشور بوده است.
در ماههای اخیر، اسلامآباد کابل را متهم کرده که به تحریک طالبان پاکستانی (TTP) اجازه فعالیت از خاک افغانستان میدهد، در حالیکه مقامات افغان این ادعا را «بیاساس و سیاسی» خواندهاند.
کابل در مقابل میگوید که پاکستان با فشارهای نظامی و حملات هوایی تلاش دارد ناکامیهای داخلی خود را پنهان کند.
اکنون با ورود کشورهای منطقه به میانجیگری، ناظران میگویند که نحوه مدیریت این بحران میتواند جهتگیری آینده روابط افغانستان با همسایگانش را تعیین کند — روابطی که میان تهدید نظامی، نیاز اقتصادی و رقابت ژئوپلیتیکی در نوسان است.
