چهار کارخانه تولید مواد مخدر در کروخ هرات کشف و حریق شد
تحرکات دیپلماتیک و گفت‌وگوهای امنیتی میان کشورهای منطقه، در شرایط افزایش تنش‌ها و گسترش نگرانی‌ها از سیاست‌های اسرائیل، اهمیت تازه‌ای یافته است.
حضور هیئت‌هایی از ترکیه، پاکستان و عربستان سعودی در ایران برای رایزنی‌های امنیتی می‌تواند نشانه‌ای از تلاش کشورهای منطقه برای ارزیابی دوباره ترتیبات امنیتی موجود و یافتن راهکارهایی مستقل‌تر برای مدیریت بحران‌ها باشد.
سال‌هاست که امنیت بخش بزرگی از منطقه به همکاری‌های نظامی با ایالات متحده و حضور پایگاه‌های این کشور گره خورده است.
با این حال، تداوم جنگ‌ها، افزایش تنش‌های نظامی و گسترش دامنه درگیری‌ها، این پرسش را جدی‌تر ساخته است که آیا اتکا به قدرت‌های فرامنطقه‌ای واقعاً می‌تواند امنیت پایدار را تضمین کند یا در برخی شرایط، خود به عاملی برای تشدید رقابت‌ها و ناامنی تبدیل می‌شود؟
کاهش اعتماد به چتر امنیتی آمریکا
کشورهای منطقه در دهه‌های گذشته برای تأمین امنیت خود به همکاری‌های نظامی و تسلیحاتی با آمریکا تکیه کرده‌اند. عربستان سعودی و شماری دیگر از کشورهای عربی، روابط دفاعی گسترده‌ای با واشنگتن دارند؛ ترکیه عضو ناتو است و پاکستان نیز سابقه طولانی همکاری امنیتی با آمریکا دارد.
با وجود این تفاوت‌ها، تجربه بحران‌های اخیر نشان داده است که منافع و اولویت‌های امنیتی این کشورها همیشه با محاسبات واشنگتن هم‌سو نیست.
آمریکا در سیاست خارجی خود پیش از هر چیز منافع ملی و راهبردی‌اش را دنبال می‌کند.
از همین رو، کشورهای منطقه نمی‌توانند فرض کنند که واشنگتن در هر شرایطی و بدون توجه به هزینه‌های سیاسی و نظامی، امنیت آنان را تضمین خواهد کرد.
همانطور که جنگ اخیر نشان داد که آمریکا حتی توان حمایت از خود در برابر حملات ایران را نداشته است.
تهدید اسرائیل؛ عاملی برای بازنگری در امنیت منطقه
یکی از مهم‌ترین عوامل تأثیرگذار بر محاسبات امنیتی کشورهای منطقه، گسترش دامنه درگیری‌ها و نگرانی از سیاست‌های نظامی و توسعه‌طلبانه اسرائیل است.
حملات نظامی، تهدیدهای مکرر و ادامه بحران در سرزمین‌های فلسطینی و لبنان، این نگرانی را تقویت کرده است که هیچ کشوری نمی‌تواند امنیت خود را جدا از تحولات پیرامونی تضمین کند.
در چنین شرایطی، حتی کشورهایی که روابط نزدیک با واشنگتن دارند، ناگزیرند درباره میزان کارآمدی ترتیبات امنیتی موجود تجدیدنظر کنند.
تهدیدهای اسرائیل علیه ایران و احتمال گسترش جنگ، تنها به تهران محدود نمی‌ماند؛ زیرا تشدید درگیری‌ها می‌تواند امنیت انرژی، تجارت دریایی، زیرساخت‌های اقتصادی و ثبات سیاسی کشورهای عربی و دیگر همسایگان را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
از این منظر، گفت‌وگو میان ایران، عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان می‌تواند فرصتی برای یافتن زمینه‌های مشترک باشد؛ به‌ویژه اگر طرف‌ها بپذیرند که مهار جنگ و جلوگیری از گسترش آن، نیازمند همکاری جمعی و احترام به حاکمیت کشورهای منطقه است.
با این حال، تبدیل این نگرانی مشترک به یک توافق امنیتی پایدار، مستلزم عبور از اختلافات سیاسی و رقابت‌های دیرینه میان دولت‌ها خواهد بود.
پایگاه‌های آمریکا و ضرورت شکل‌گیری امنیت منطقه‌ای
حضور گسترده نظامی آمریکا در خاورمیانه نیز یکی از موضوعات مهم در بحث درباره آینده امنیت منطقه است.
پایگاه‌های نظامی این کشور از نگاه واشنگتن بخشی از راهبرد بازدارندگی و حمایت از متحدانش به شمار می‌روند؛ اما در جنگ اخیر نشان داد این پایگاه‌ها و حضور نیروهای بیگانه در مطنقه و در کشورهای اسلامی عامل نفاق، تنش و غارت منابع مالی کشورهای اسلامی است.
تجربه بحران‌های اخیر بار دیگر این پرسش را مطرح کرده است که آیا امنیت منطقه باید بر پایه حضور نیروهای خارجی و رقابت قدرت‌های بزرگ شکل بگیرد یا کشورهای منطقه می‌توانند با گفت‌وگو، توافق‌های متقابل و ایجاد سازوکارهای مشترک، مسئولیت بیشتری در تأمین امنیت خود بر عهده بگیرند؟
از گفت‌وگو تا نظم امنیتی مستقل
حضور مقام‌های بلندپایه عربستان، پاکستان و ترکیه در تهران، در شرایط افزایش نگرانی‌ها از ازسرگیری جنگ، نشان می‌دهد که دیپلماسی منطقه‌ای همچنان می‌تواند نقشی تعیین‌کننده داشته باشد.
مقام‌های ایرانی و سعودی هدف این دیدار را کاهش تنش‌ها و حمایت از راه‌حل‌های دیپلماتیک اعلام کرده‌اند. این نشست همچنین در چارچوب تلاش‌های میانجی‌گرانه قطر و پاکستان دنبال می‌شود.
با این حال، اهمیت واقعی این رایزنی‌ها نه صرفاً در برگزاری یک نشست، بلکه در نتایجی است که می‌تواند به همراه داشته باشد: ایجاد کانال‌های ارتباطی دائمی، احترام به حاکمیت کشورها، مقابله با گسترش جنگ و تدوین سازوکارهایی برای حل اختلافات بدون توسل به زور.
کشورهای منطقه برای رسیدن به چنین هدفی ناگزیرند از سیاست‌های مبتنی بر بی‌اعتمادی و رقابت‌های فرسایشی فاصله بگیرند. کاهش وابستگی به آمریکا نیز زمانی معنا پیدا می‌کند که با تقویت همکاری‌های منطقه‌ای و پذیرش مسئولیت مشترک همراه باشد، نه آن‌که صرفاً جای یک وابستگی با وابستگی دیگری عوض شود.
امنیت پایدار خاورمیانه زمانی دست‌یافتنی‌تر خواهد شد که کشورهای منطقه به جای اتکای انحصاری به قدرت‌های خارجی، برای مدیریت بحران‌ها و جلوگیری از جنگ بر ظرفیت‌های دیپلماتیک و همکاری‌های خود تکیه کنند.
دیدگاهتان را بنویسید